Karakter boyutu : 12 Punto 14 Punto 16 Punto 18 Punto

ABD seçiminde bugün ne olacak?

04 Kasım 2008 / 10:28
ABD seçim takvimi nasıl işliyor, başkan neye göre belirleniyor
Amerikan halkı başkan seçmek üzere tarihinde 56'ncı kez sandık başına gidiyor. Demokrat Parti'nin adayı Barack Obama'nın mı, Cumhuriyetçi Partinin adayı John McCain'in mi başkan olacağı bu gece belli olacak. Yeni başkan 20 Ocak 2009 günü yemin edip ülkenin 44'ncü başkanı olarak göreve başlayacak.
Barack Obama ve John McCain'i kişisel özellikleri, iki parti arasında gidip gelebilme özellikleri sebebiyle "swing state" denen eyalet sayısını, yarım yüzyıldır olmadığı kadar artırmış durumda. Birçok siyasi analiste göre, ABD'nin ikinci dünya savaşı sonrasında şekillenen bugünkü seçim haritası, bugün tarihi nir değişime uğrayacak. Onyıllardır Cumhuriyetçilerin kazandığı bazı eylatler Demokratlarca kazanılacak. 1956 ylından beri ilk kez görevdeki başkan ya da başkan yardımcısı başkanlık seçiminde aday değil. Bush'un görev süresi doldu. Dick Cheney ise sağlık sorunlarını gerekçe göstererek aday olmadı. Amerikan tarihinde ilk kez iki senatör başkanlık için yarışıyor. Her ikisi de Amerikan senatosu üyesi olan McCain ve Obama'dan kim seçilirse seçilsin, tarihte Senato'dan Beyaz Saray'a taşınmayı başaran üçüncü senatör olacak. Ancak, tarihte başkan olmayı başaran diğer iki senatör, 1920'de başkan olmayı başaran Senatör Warren Harding de, 1960 yılında başkan olmayı başaran Senatör John F. Kennedy de, başkanlıklarının üçüncü yılında hayatlarını kaybetmişti. Tarihte ilk kez Amerikan ana karasında doğmayan iki aday yarışıyor ve yine ilk kez Amerikan ana karasında doğmamış bir başkan seçilecek. Obama Hawaii'de John McCain ise, bugün artık ABD toprağı olmayan Panama'da dünyaya geldi.
Başkanlık seçimi nasıl olacak?
Amerikan başkanı dünyadaki birçok seçimin aksine doğrudan halk oyu ile seçilmiyor. Teknik olarak sandık başına giden Amerikan halkı tek işi başkan seçmek olan bir meclisin delegelerini seçmiş oluyor. Bu meclise Amerikan literatüründe "electoral college (seçiciler kurulu)" deniyor. Ancak artık modern zamanlarda bu meclis tamamen sembolik hale gelmiş durumda. Oy pusulasında sadece partilerin başkan adayının adı yazılmakta ve bu meclisten hiç söz edilmemekte. Sadece sayısal olarak hangi adayın bu mecliste kaç oy kazandığına bakılmakta ve başkan buna göre belirlenmekte. "Seçici kurul"da her eyalet, 538 üyeli Amerikan Kongresine gönderdiği toplam üye kadar, seçici delege oyuna sahip. Hiçbir eyalete bağı olmayan Amerikan başkenti District of Columbia(Washington DC) ise 3 seçici delege oyuna sahip.
Peki "seçiciler kurulu" ABD başkanını ne zaman seçiyor?
Seçiciler Kurulu (Electoral College), seçimi takip eden Aralık ayının ikinci pazartesi gününü takip eden ilk Çarşamba günü toplanarak oylama yapıyor. Bu yılki toplantı tarihi 15 Aralık 2008. Yani, ABD başkanı resmen 15 Aralık günü seçilmiş olacak. Bu Meclis'in 538 delegesi tek bir yere toplanmıyor, her eyaletin delegeleri kendi başkentlerinde toplanark oylarını ilan ediyor. Ancak, bu delegeler oylarıyla bağlı. Yani bugün (4 Kasım) hangi aday için seçilmişlerse, 15 Aralık günü o aday için oy kullanmak zorundalar. Dolayısıyla, 15 Aralık günü, bugünkünden farklı bir sürpriz sonuç çıkmayacağı için, bugünkü halkoyu sonuçları aslında başkanlığı da gayrıresmi olarak kimin kazandığını gösteriyor. Başkanı öğrenmek için 15 Aralık gününü beklemeye gerek kalmıyor.
Bir eyaletteki seçiçi oyları kimin kazandığı nasıl anlaşılıyor?
Eyaletlerin, başkanı seçen "seçici kurul"da Amerikan Kongresindeki üye sayısı kadar delege oyuna sahip olmaları, bazı büyük eyaletlerin oldukça fazla, küçük eyaletlerin ise daha az delege oyuna sahip olmasına sebep oluyor. Örneğin, California 55, Texas 34, New York 31, Florida 27 seçici delege oyuna sahipken, Wyoming, Alaska, Delaware, South Dakota gibi küçük eyaletler 3'er delege oyuna sahipler. Eyaletin seçici delege oyları bir bütün olarak, 'kazanan hepsini alır' prensibiyle, o eyalette en çok halk oyunu kazanan aday tarafından kazanılmış sayılıyor.
Bugün Obama ve McCain 270 oy için mücadele ediyor. Bu 270 oy nedir?
Ülke genelinde toplam 538 "electoral vote(seçici delege oyu)" var demiştik. Amerikan Anayasasına göre bu mecliste salt çoğunluk(yarısının bir fazlası) oyu olan 270 seçici delege oyunu kazanan aday başkan seçilmiş kabul ediliyor. Son başkanlık seçiminde Demokrat aday John Kerry, toplam 19 eyalet ve başkent DC'yi kazanarak 251 delege oyuna ulaştı. George Bush ise 31 eyalette kazanarak 287 seçici delege oyu elde etti. Eğer üçüncü bir adayın da delege oylarını paylaşması suretiyle, adaylardan hiçbiri 270 delege oyunu kazanamazsa, Başkanı seçici kurul değil, Temsilciler Meclisi seçiyor. Böyle bir durumda başkan yardımcısı da Senato'da seçilir. Bu sistemden dolayı seçici delege oyu sayısı fazla eyaletlerde kazanan adaylar daha şanslı hale geliyorlar. Mesela, Texas(34 oy), Pennsylvania (21), Ohio(20), North Carolina(15), New York(31), New Jersey (15), Michigan(17), Illinois (21), Georgia(15), Florida (27) ve California(55) gibi 11 eyaleti kazanan aday, geri kalan 39 eyalette kaybetse bile Amerikan başkanı olabilir.
"Blue states (mavi eyaletler)", "red states (kırmızı eyaletler)" nedir?
Amerikan siyasi geleneğinde Demokrat Partinin rengi mavidir. Cumhuriyetçi Partinin rengi ise kırmızıdır. Bütün Amerikan medyası, seçim haberlerinde Demokratların kazandığı eyaletleri haritada mavi renkle, Cumhuriyetçilerin kazandıkları eyaletleri ise kırmızı renkle boyar. Bu nedenle, uzun süredir Demokrat Partinin kazandığı eyaletler, Demokratların kalesi anlamında "blue states" ifadesiyle, Cumhuriyetçi Partinin kazandığı eyaletler ise "red states" ifadesiyle anılıyor. Bu iki parti arasında gidip gelen eyaletlere ise "swing states (salıncak eyaletler)" deniyor. Missouri, New Hampshire gibi eyaletler bunlardan.
Bir Florida, Pennsylvania, Ohio kavgasıdır sürüp gidiyor. Bu eyaletleri diğerlerinden önemli yapan ne?
Bu üç eyalet de aslında "swing state" kategorisinde. Yani her seçimde iki partiden birine gidebiliyor. Ancak bu üç eyaleti diğer salıncak eyaletlerden önemli kılan bunların seçici kuruldaki delege sayılarının fazla olması. Bu üç eyalet çoğunlukla "key states (anahtar eyaletler)" olarak anılıyor. Nüfusları fazla bu üç büyük eyaletten Florida'nın, 'seçici kurul'da 27, Pennsylvania'nın 21 ve Ohio eyaletinin ise 20 oyu var. Örneğin sadece Florida'yı kazanmak, Alaska, North Dakota, Delaware, South Dakota, Vermont, Wyoming, Montana ve New Hampshire eyaletlerinin tamamanını kazanmaktan daha çok seçici delege oyu kazandırıyor. 2000 başkanlık seçiminde Florida ve 2004 başkanlık seçiminde Ohio az farkla Bush trafından kazanılınca, Bush'a başkanlığa giden yolu açtılar.
Bu seçimde Virginia, Colorado'yu çok duymamamızın sebebi ne?
Bu iki eyalet ve North Carolina ile Indiana genelde Cumhuriyetçi Partinin kazandığı kıırmızı eyaletler. Ancak, bu seçimde Barack Obama bu 4 eyalette sürpriz şekilde anketlerde önde gidiyor. Örneğin Virginia eyaletini kazanan son Demokrat Partili başkan 1964 seçiminde Lyndon Johnson'dı. Virginia, Amerikan iç savaşında köleliği savunan Güneyli Konfederasyon devletinin merkeziydi. Güneyin kalbinin, 44 yıl sonra ilk defa Demokrat Partili bir adaya hem de zenci bir adaya oy vermesinin tarihi, sembolik ve psikolojik etkisi oldukça büyük. Güneyli bir başkan olan Bill Clinton bile bu eyaleti kazanamamıştı. Kovboy kültürünün merkezi eyaletlerinden, Rocky dağlarının kalbi Colorado'da da Barack Obama'nın kazanma ihtimali seçimi sıradışı hale getiriyor.
Bugün başkanlık için sadece Obama ve McCain mi yarışıyor?


Hayır. Başkanlık seçiminde, seçilme şansları yok denecek kadar az olsa da, Libertarian Parti adına Bob Barr, Anayasa Partisi adına Chuck Baldwin, Yeşiller Partisi adına Cynthia McKinney ve bağımsız aday Ralph Nader de başkan seçilmek için birçok eyalette oy pusulasında yer alacaklar. ABD'de iki partili siyasi yapının oluşmasına yol açan en önemli faktör, uygulanan bu iki derreceli seçim sistemi. Üçüncü bir partinin ülke çapında 270 seçici delege oyu kazanmasının zorluğu, bu partilere olan rağbeti engelliyor.
Al Gore 2000 yılında Bush'tan fazla oy aldığı halde neden başkanlığı kaybetti?
Bunun sebebi de "electoral college (seçisi kurul)" sistemi. 2000 yılında Al Gore, ülke çapında toplam oyda George Bush'tan yarım milyon daha fazla oy aldı. Ancak Florida'da Bush'a 500 oy farkla yenildi. Bu 500 oy farkı da mahkeme kararıyla kabul edildi. Bush, Florida'yı kaznarak bu eyaletin, "seçici kurul"daki 27 delege oyunu kazanmış olunca, 270 delege oyu sınırını geçti ve ABD başkanı oldu. Bu durum electoral college sistemi ile ilgili şikayetleri artırdı. Yapılan analizler, bu seçim sistemi sebebi ile bir adayın seçmenlerin yüzde 21'inin oylarıyla başkan seçilebileceğini gösteriyor.

Seçici Kurul'da hangi eyaletin kaç oyu var?
Alabama.................... 9
Montana.................... 3
Alaska .......................3
Nebraska................... 5
Arizona..................... 10
Nevada...................... 5
Arkansas.................... 6
New Hampshire......... 4
California................... 55
New Jersey................ 15
Colorado.................... 9
New Mexico.............. 5
Connecticut............... 7
New York.................. 31
Delaware.................... 3
North Carolina............. 15
Washington, D.C......... 3
North Dakota.............. 3
Florida........................ 27
Ohio.......................... 20
Georgia....................... 15
Oklahoma..................... 7
Hawaii......................... 4
Oregon ........................7
Idaho.......................... 4
Pennsylvania ...............21
Illinois .........................21
Rhode Island............... 4
Indiana .........................11
South Carolina.............. 8
Iowa............................ 7
South Dakota................ 3
Kansas......................... 6
Tennessee.................... 11
Kentucky..................... 8
Texas........................... 34
Louisiana...................... 9
Utah............................. 5
Maine........................... 4
Vermont....................... 3
Maryland....................... 10
Virginia......................... 13
Massachusetts............... 12
Washington.................. 11
Michigan....................... 17
West Virginia................. 5
Minnesota...................... 10
Wisconsin...................... 10
Mississippi..................... 6
Wyoming....................... 3
Missouri......................... 11
Toplam..........................538

McCain'in kazanmasına kesin gözüyle bakılan eyaletler
Texas, Louisiana, Missouri, Alabama, South Carolina, Oklahoma, Tennessee, Kentucky, Kansa, Nebraska, Wyoming, Idaho, Utah ve Alaska. Bu eyaletlerin toplam seçici delege oyu; 118
McCain'e meyilli eyaletler
Arkansas, West Virginia ve South Dakota. Bu eyaletlerin toplam seçici delege oyu; 14
Obama'nın kazanmasına kesin gözüyle bakılan eyaletler
California, Oregon, Washington, Hawaii, Iowa, Illinois, Wisconsin, Michigan, New York, New Jersey, Maryland, Delaware, Washington DC, Connecticut, Rhode Island, Massachusetts, Vermont, New Hampshire ve Maine. Bu eyaletlerin toplam seçici delege oyu; 228
Obama'ya meyilli eyaletler
Pennsylvania, Minnesota, Colorado, New Mexico, Nevada. Bu eyaletlerin toplam seçici delege oyu; 50
Başabaş eyaletler
Virginia, North Carolina, Georgia, Florida, Ohio, Indiana, Missouri, North Dakota, Montana ve Arizona. Bu eyaletlerin toplam seçici delege oyu; 128.
Kaynak:
Bu haber toplam 966 defa okunmuştur
DİĞER HABERLER
Üye İşlemleri