Karakter boyutu : 12 Punto 14 Punto 16 Punto 18 Punto

Betül KURŞUN

ALEVİLİK-ŞAH İSMAİL-ÇALDIRAN

10 Ocak 2012 Salı

Şah Haydar’ın ölümünden sonra 3 şehzade, yani Yar Ali, İbrahim ile karısı Alemşah Begüm ve İsmail kardeşler kalır. Bu kardeşlerden Sultan Ali Akkoyunlu Devleti tarafından öldürülür. 16 yaşında olan İsmail de o dönemin ileri gelen müritlerinden Şamlu Lala Bey, Dulkadirli Dede Abdal Bey ve Anadolulu Gök Ali tarafından Gilan’ın Lahican ( Bu gün İran’dadır )adlı kentine kaçırılır. Gilan hakimi hz. Ali soyundan gelen Şii-Zeydiyye mezhebine mensup Karkiya Mirza Ali’dir. İsmail onun himayesinde 6,5 sene saklanır ve bu dönemde sıkı bir eğitimden geçirilir. Bu 6 yıllık zamanda İsmail’in hocası Şii Şemseddin Lahici’dir. Başlangıçta sunni olan bu hareketin tarihine ve Şiileşme sürecine baktığımız zaman ilk izleri İsmail’de görürüz.

Şah İsmail 14 yaşına geldiğinde, danışmanlarının tavsiyesi ile Erdebil’e gider. Lahican’a giderken 7 müridi olan Şah İsmail’in çevresinde artık birkaç yüz mürit vardır. Ancak kente alınmaz. İsmail ve müritleri kentin dışında kamp kurar. Yanındakilerin tavsiyesi ile müritlerinin Erzincan’da toplanmasını bekler. Yedi bin kadar ( aslında bu çok daha fazla olabilirdi lakin Osmanlı Devleti’nin ciddi bir engellemesi söz konusudur mürit Erzincan’da toplanır.(Ustacalu, Sivas, Amasya, Tokat, Antalya, Karaman, Tarsus bölgesi Türkmenleri)

Sümer’in ilginç bir tespitini paylaşmak istiyorum burada. ‘’Anadolulu Kızılbaş Türkler olmasa Safevi Devleti bırakın kurulmayı siyasi gaye bile taşıyamazdı’’ diyor. Safevi Devleti’nin omurgası Anadolulu Türkmen oymaklarıdır. Osmanlı Devleti’ni Çaldıran Savaşı’na sürükleyen en önemli neden de Osmanlı Devleti içindeki Türkmenlerin sürekli kışkırtılmaları, devlete vergi ödemek istememeleri ve isyan çıkarmalarıdır.

Şah İsmail, müritleriyle beraber önce Gürcü Kafirlerle kutsal bir savaşa tutuşur. Ardından Şirvan Ülkesi’nin Şahı Ferruh Yesar’ı yener. Sonra Azerbaycan’a yürür. Nahçıvan’daki Şurur Savaşında Akkoyunlu Elvend Mirza’yı yener ve Tebriz’de Azerbaycan hakimliğini ilan eder. İlk icraati 12 imam adına para bastırmak ve hutbe okutmak olur. Böylece 907/1501 yılında SAFEVİ DEVLETİ RESMEN KURULMUŞ OLUR. Ve daha şahlık tacını giymeden devletin resmi mezhebini 12 imam Şiiliği ( İmamiye/Caferilik) olarak belirler ve herkesi bu mezhebe tabi olmaya zorunlu kılar.

Burada Safevi Devleti'nin kuruluşunda etkili olan, askeri omurgasını oluşturan 7 Türkmen Kabilesi'ni zikretmek de lazım gelir.Şamlu- Rumlu- Ustacalu- Tekelü-Dulkadir-Afşar-Kaçar Kabileleridir.

SAFEVİ-OSMANLI İLİŞKİSİ

Bu arada Safevi-Osmanlı ilişkisine bakmak gerekir. O dönem devletin başında olan 2. Beyazıt’tır. Oğlu Sultan Selim henüz şehzadedir ve Doğu Anadolu’da Safevi propagandasının gücünü görmemesi nedeni ile babasını suçlamaktadır. Lakin Beyazıt her ne kadar bu konuda zayıf görünse de Safevilere bağlı 30 bin kişiyi Yunanistan’a bağlı Mora Yarımadası’na sürgün etmiştir. Yavuz Selim, yerine halefi olarak ağabeyi Ahmet’i düşündüğünden ve Safeviler’e karşı pasif tutumu da bahane ederek, yeniçerinin desteği ile babası Beyazıt’ı tahttan indirmiş, yerine geçmiş ve diğer kardeşlerini de ortadan kaldırmıştır.

Sultan selim 919/1513 senesinde ülkesindeki Kızılbaşların sayımını yaptırır. Sadettin Ali ve Sokakzade’nin ifadelerine göre 40 bin kişi olan Kızılbaşlar ya hapsedilmiş ya da öldürülmüştür.

ÇALDIRAN SAVAŞI

Selim ülkesinde asayişi sağladıktan sonra Şah İsmail’e karşı harekete geçer ve Çaldıran’ da yeniçeri istemese de Şah İsmail ile Selim karşı karşıya gelir. Şah İsmail 60 000 selim ise 120 000 kişidir ve Osmanlı’nın ağır silahları vardır. İsmail üstünlük sağlamasına rağmen silah ve mühimmata karşı duramaz. Zaten tarihte de İsmail düzenli orduya önem vermeyişi nedeni ile eleştirilmiştir. Nihayet Çaldıran Savaşında Şah İsmail yenilgiye uğrar kampını ve haremini bırakıp kaçar. Yavuz kaçanları kovalayıp yok etmek istese de yeniçeri buna karşı çıkar ve Osmanlı Tebriz’den ileriye gidemez.

Çaldıran Savaşı Kızılbaş tehdidini bir süreliğine yatıştırmış, Selim Erzurum’dan Diyarbakır’a kadar olan bölgeyi Osmanlı toprağına katmış ve buradaki aşiret reisleri Osmanlıyı tanımışlardır. Bunun yanında Anadolu’nun, özellikle de doğu Anadolu’nun Türkmen aşiretleri Safevi ordusuna asıl gücü oluşturacakları İran ve Azerbaycan'a toplu bir göç başlatmışlardır.

Şah İsmail 38 yaşında 23 mayıs 1524 de vefat etmiştir. Çaldıran’da Belh, Kandahar ve Herat’ı kaybetmiş olsa da Çaldırandan sonraki kalan 10 senesini devlet işlerinden uzak geçirmiştir. 24 yıl hükümdarlık etmiştir. 4 erkek 5 kız toplam 9 çocuğu olmuştur. 5 büyük savaş yapmıştır. Ona atfedilen şahlığın ithafen yenilmez olarak da görülmüştür. Bu 5 savaştan sadece Çaldıran’da yenilmiş ve müritlerin gözündeki yenilmez düşüncesi bu savaş ile yıkılmıştır.

Çaldıran Savaşından sonra hem Osmanlı’da yaşayan hem de Safevi Devleti Kızılbaşları sahipsiz kalmışlardır. Ve Cumhuriyete dek uzanan zorlu bir hayat onları beklemektedir…

Devam edecek…

Bizi facebbokta bulun : https://www.facebook.com/pages/Habername-Bet%C3%BCl-Kur%C5%9Fun/166036873419125

 

Dikkat: Yayınlanan bu yazının/haberin tüm hakları habername.com Grubuna aittir. Kaynak gösterilse dahi yazının/haberin tamamı özel izin alınmadan kullanılamaz. Ancak alıntılanan haberin bir bölümü, alıntılanan habere aktif link verilerek kullanılabilir.
Bu yazı toplam 6704 defa okunmuştur
Alevi
Cahit Yildirim
Küfür, hakaret, rencide edici cümleler veya imalar, inançlara saldırı içeren, imla kuralları ile yazılmamış, Türkçe karakter kullanılmayan ve büyük harflerle yazılmış yorumlar onaylanmamaktadır.
16 Ocak 2012 Pazartesi 15:26
Beğendim (0)Beğenmedim (2)
YORUMUN DEVAMI
Şehzade Selim
Yavuz
Ortaokul yıllarında okumuştum Yavuz Bahadıroğlunun kitabını. İçim öyle hınçla, öyle nefretle dolmuştu ki kızılbaşlara karşı... çocukça bir yüreğe kin kazınmıştı . Yıllarca tiksintiyle baktım hep alevilere, aleviliğe. Yunanla, ermeniyle, rusla bir tuttum hep. Daha çok anlatın Betül Hanım. Biraz daha yumuşar belki sol yanımız. Sonra sonra kucaklaşırız belki bizden olanla.
12 Ocak 2012 Perşembe 01:58
Beğendim (4)Beğenmedim (0)
YORUMUN DEVAMI
YAZARIN SON YAZILARI
Üye İşlemleri