Karakter boyutu : 12 Punto 14 Punto 16 Punto 18 Punto

İnci KAYAR

Türkiye Siyasetinde Ordunun Rolü - Asker-Sivil İlişkileri -II-

13 Ekim 2012 Cumartesi
  • OYAK'ın Varlığının Sonuçları

Farklı yaşam alanlarına sirayet eden militarizasyon pratikleri dolayımıyla ordu hem kendi kurumsal gücünü derinleştirmekte, hem de daha geniş sosyopolitik ve sosyo-ekonomik iktidar ilişkileri ağına daha fazla dahil olmaktadır. Türk ordusunun OYAK dolayımıyla ekonomi alanındaki varlığı bunun bir halidir. Bir yandan her türlü siyasi, sosyal, iktisadi, kültürel meseleyi asayiş sorunu olarak kodlayan "neoliberal güvenlik siyaseti ve devleti" sosyopolitik ve sosyoekonomik planda demokratik hak taleplerinin önünü kesmekte, diğer yandan da sosyoekonomik güvenlik, toplumun genel refahından soyutlanarak başta ordunun kendisi olmak üzere hakim sosyal grupların ve sınıfların ekonomik güvenliği açısından ele alınmaktadır.

OYAK'ın bir işlevi, ordu içi bütünlüğü ve hiyerarşiyi korumaya yönelik sosyo-ekonomik bir araç olmasıdır. Kurum içi homojenliği sağlamanın bir yolu olarak ordu mensupları steril orta sınıf hayatların içine çekilmiştir. Ancak OYAK'ın büyük bir pasta oluşu ordu içinde özellikle bu pastadan az pay aldığını düşünen astsubaylar ve düşük rütbeli subayların tepkisini çekmektedir. Asli işi dış güvenlik olması gereken ordu mensupları dar iktisadi çıkar çatışmaları içine çekilmektedir.

Diğer yandan bir kurum olarak ordu, OYAK'ın faaliyetleri üzerinden sermaye birikim sürecinin ve sınıflararası ve sınıf içi güç ilişkilerinin daha doğrudan biçimde içine çekilmekte ve bu ilişkilerin yönünü tayin eden unsurlardan biri olmaktadır. Bu, orduyu her düzeyde sınıfsal güç ilişkilerine daha göbekten bağlamakta ve yine modern demokratik bir yapıda görmesi gereken işlevlerin çok ötesinde faaliyetler alanına çekmektedir.

Bu süreçte ne IMF, ne de AB, OYAK'ın varlığını bir sorun olarak görmektedir. IMF açısından bu durum belki daha anlaşılır olabilir, ama özellikle ordunun demokratik bir siyasal ve toplumsal yapının içindeki görev sınırlarına çekilmesi gerektiğini üyelik kriteri olarak sunan AB'nin çeşitli kurul ve platformlarında OYAK'ı diğer emeklilik fon­ları veya normal holdingler gibi algılama eğilimi bir tutarsızlık ortaya çıkarmaktadır.

Bazı şirketlerde doğrudan OYAK'ın yanı sıra OYAK'a bağlı diğer şirketlerin de hissesi bulunabildiğinden, parantez içindeki rakamlar OYAK grubunun toplam hisselerini göstermektedir.

 OMSAN şu şirketlerin de tamamına sahiptir: OMSAN GMBH, OMSAN SARL, OTTI, OMSAN LOJİSTİK EOOD, OMSAN LOJİSTİK OOO, OMSAN LOGİSTİCA, OMSAN LOJİSTİK MMC, AZER-OMSAN NAKLİYAT MMC, OMFESA LOGİSTİCS.

 Ataer Holding'e bağlı şu şirketler bulunmaktadır: İSDEMİR, ERENCO, ERDEMİR ÇELİK SERVİS, ERDEMİR ROMANYA, ERDEMİR MADEN, ERDEMİR LOJİSTİK, ÇELBOR, ERDEMİR GAZ.

 ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------

KİTABIN KAYNAKLARI

 * İsmet Akça, Yıldız Teknik Üniversitesi, Siyaset Bilimi ve Uluslararası İlişkiler Bölümü öğretim üyesi.

 1 Bu tarz beyanlar için bkz. Milliyet, 23.11.2001 ve 26.04.2002; OYAK 2004 Faaliyet Raporu, s. 10; Oyak 2008 Faaliyet Raporu, s. 3.

 2 Buna ek olarak Milli Savunma Bakanlığı, Jandarma Genel Kumandanlığı, OYAK ve OYAK'ın %50'nin üzerinde hissesinin bulunduğu iştiraklerde çalışanlar da istedikleri takdirde üye olabilirler.

 3 Siviller: Milli Savunma Bakanı, Maliye Bakanı, Sayıştay Başkanı, Umumi Murakabe Heyeti Başkanı, Türkiye Bankalar Birliği tdare Heyeti Başkanı, Türkiye Ticaret Odaları, Sanayi Odaları ve Ticaret Borsaları Birliği Başkanı ve Milli Savunma Bakanı tarafından seçilecek özel sektörde ve mali ve iktisadi konularda deneyimli olacak 3 kişi. Geçmiş yılların Genel Kurul üye listelerine bakıldığında bu 3 kişinin 1961 Genel Kurulu'na seçilen 2 işadamı (Vehbi Koç, Kazım Taşkent) dışında akademisyenlerden oluştuğu görülmektedir.

 4 OYAK 2008 Faaliyet Raporu.

 5 "Sonuçta iş hayatı da bir savaştır. Binlerce yıl kanla sınanan askeri prensipler iş hayatına uygulanırsa, hata olasılığı sıfırdır." (Sabah, 23.11.2001)

 6 Örneğin 1974 yılındaki nakit girişlerin % 52.8'i, 1978 yılında ise % 42.3'ünü üye aidatları oluştururken, 1994 yılı net kurum karının da %17.48'ini üye aidatları oluşturmaktadır.

 7 Hürriyet, 23.11.2001.

 8 Örnek olarak bkz. "Oyak İş Ortakları Toplantısı, 7.9.2005, Antalya" , http://www.oyak.com.tr/; Radikal, Sabah, Milliyet, 05.10.2005; Radikal, Hürriyet, 06.10.2005.

 9 Sabah, 5-6.10.2005.

 10 Bu durumu en güzel şu iki alıntı özetlemektedir. Ereğli Belediye Başkanı: "Erdeminin daha yüksek fiyatla satılmasını bekliyorduk. Kelepir fiyata satıldı. Tek tesellimiz ihaleyi Oyak'ın kazanması." (Radikal, Sabah, Milliyet, 05.10.2005); OYAK Genel Müdürü Coşkun Ulusoy: "Emeklilerimizin parasıyla Türkiye'yi kurtar­maya soyunmayız. Üyelerimizin ve Türkiye'nin çıkarı örtüşüyor." OYAK genel müdürü "elbette zarar eden bir kuruluşu almayacaklarını...ihalelere karlı gördükleri için katılacaklarını, ulusal kaygıların ancak limitlerini zorlamalarına neden olacağını" da eklemiştir. Hürriyet, 08.09.2005.

 11 Radikal, 20.06.2007.

 12 OYAK'ın milliyetçi retoriği ile neoliberal kapitalist pratikleri arasındaki açı dolayısıyla ortaya çıkan tartışmala­rın kapsamı için bkz. İsmet Akça, Militarism, Capitalism and the State, s. 356-359, 377-378.

Dikkat: Yayınlanan bu yazının/haberin tüm hakları habername.com Grubuna aittir. Kaynak gösterilse dahi yazının/haberin tamamı özel izin alınmadan kullanılamaz. Ancak alıntılanan haberin bir bölümü, alıntılanan habere aktif link verilerek kullanılabilir.
Bu yazı toplam 1812 defa okunmuştur
YAZARIN SON YAZILARI
Üye İşlemleri