Karakter boyutu : 12 Punto 14 Punto 16 Punto 18 Punto

İnci KAYAR

Yakup Peygamberden Günümüze Yahudilik, Kürtlük ve Nakşibendilik II

25 Ağustos 2012 Cumartesi

Hakaret etmemek, can güvenliğine zarar vermemek, barışçı olmak şartıyla her konuda ilmi araştırmalar, arşiv çalışmaları yapmakta ve bunları kamuoyuna faydalı olmak adına paylaşmakta bir sakınca bulunmamaktadır. Bu düşünceyle yazılarıma devam etmekteyim.

 Bu konular sadece araştırmacılık kapsamında ciddi yazılar olduğu için yorumlarıma yer vermemeyi uygun görmekteyim.

Kürt Yahudileri, kökenleri itibariyle Kürt olmayıp, İsrailoğullarının İbrani kavmindendirler. Bu kavmi ilk yazımda anlatmıştım. Kürt Yahudileri tabiri ile Kürt dilini ve kültürünü benimsemiş, tarih boyunca Kürdistan olarak tabir edilen Kuzey Irak ve Mezapotamya bölgesi sınırları içerisinde var olmuş, daha sonraki yüzyıllarda İslam dinine geçmiş ve İsrail kurulduktan sonraki süreçte Kuzey Irak’tan İsrail’e göç eden Yahudiler kastedilmektedir. 2001 yılında İsrailli, Alman ve Hintli bilim adamlarından oluşan bir grup dünya üzerinde yaşayan Yahudi çoğunluğun onların Sami kavimlerin diliyle konuşan Araplar veya denenen başka halklardan daha yakın olarak Kürtlerle akraba olduğunu ortaya çıkarmışlardır. Araştırmacılar 6 değişik halktan (Yahudi Kürtleri, Müslüman Kürtler, Filistinli Araplar, Sephardik yahudiler, Eskenazi yahudileri ve güney İsrail’deki bedeviler) toplam 526 (y) kromozom örneğini denemişler, ve 12 halktan (Ruslar, Belarusians, Polonyalılar, berbers, Portekizliler, İspanyollar, Araplar, Ermeniler ve Anadolu Türkleri dahil olmak üzere) 1321 kişiden ayrı bilgi eklemişlerdir. 95 Müslüman Kürt test deneğinin çoğu kuzey Irak’lıdır. Eskinazi Yahudilerin Orta ve Doğu Avrupa’da kökleri vardır Sephardik Yahudilerin kökleri ise güneybatı Avrupa, kuzey Afrika ve Orta Doğudadır. Kürt Yahudiler ve Sephardik Yahudilerin birbirlerine çok yakın olduğu görülmüştür. Bu Yahudi halkların ikisi de Avrupa halkları tarafından dağıtıldıkları zaman karışan Eskinazi Yahudilerden biraz ayrılmaktadırlar. Araştırmacılar Doğu Avrupa Hıristiyanlarının da 54 ya da 60 ında bulunan (Eu 19) kromozomunu taşıyan Eskinazi Yahudilerin 12.7 sinin soy olarak Slav ve Hazarlar gibi Doğu Avrupalı’lardan geldiklerini beyan etmişlerdir. Fakat (Eu 9) ve başka kromozomlar taşıyan Eskinazi Yahudilerin büyük çoğunluğunun kökeni İsrail’de 2000 yıl önce yaşayan Judeanlardan gelmiştir. Amerikan İnsan Genetikleri dergisinin kasım 2001 sayısında İsrail Yahudi Üniversitesinden Ariella Oppenheim bu yeni çalışmanın Yahudilerin kuzey Akdeniz halklarına (Kürtler, Anadolu Türkleri ve Ermeniler) ile güney Akdeniz’deki (Arap ve bedeviler) den daha yakın bir genetik ilişkisi olduğunu ortaya çıkardığını yazmıştır. İnsan Genetiği dergisinde Aralık 2000’de yayınlanan Arriella Oppenheim ve arkadaşları tarafından daha önce yapılan bir çalışma göstermiştir ki Yahudilerin kökeninin 70 i ve Filistinlilerin 82 si aynı kromozom havuzunu paylaşmaktadırlar. Genetikçiler Filistinli Arapların bir kısmının İslamiyet’i kabul etmiş Judeanlardan geldiklerine dair iddiayı beyan etmişlerdir. Yahudilere olan yakınlık ilişkileriyle Filistinli Araplar; Suriyeliler, Lübnanlılar, Suudiler ve Iraklılar gibi Yahudilerle daha az ilgili olan diğer Arap guruplarından ayrılmaktadırlar. Değişik Yahudi guruplarının Kürtlere baba sülalelerinde olduğu gibi kuvvetli anne sülaleleri olup olmadığını görmek ilginç olacaktır. Hazırlık çalışmaları göstermektedir ki doğu Avrupa’da ve Yemen’deki Yahudi toplumların babalık orijinlerinden çok daha fazla İsrailli olmayan köken taşıyan annelik orijinleri vardır. Diger guruplarla bu karışıma ragmen Yahudi Judeanlar’ın başlangıçları güneybatı İsrail’e göç etmeden önce Kürdistan’ın içinde veya yakınında oluşmuştur. Bu heyecan verici araştırma binyıllarca önce aynı soydan gelmeleri hem Kürtleri hem de Yahudileri birbirlerinin kültürlerini araştırmak ve yakın zamanda kuzey Irakta birbirlerine gösterdikleri dostluğu (Micheal Rubin’in ‘Öbür Irak adlı yakın zamanda yazdığı makalede gösterdiği gibi) devam ettirmek için desteklemelidir. Rubin’in dile getirdiği gibi Kürt lideri Molla Mustafa Barzani bir zamanlar İsrail’i ziyaret edip İsrail’li devlet adamlarıyla görüşmüştür. Rubin Iraklı Kürtlerden ‘Israil için özel akrabalığı olarak bahsetmekte ve korunmuş Irak Kürdistan sığınağında Yahudiler ve İsrail’İn çoğalarak belirsiz bir şekilde ama şükranla anıldığını yazmaktadır. Umalım ki bu ilişki yenilenebilir ve kuvvetlendirilebilir.

PNAS’ın Haziran 2000 sayısında yayınlanan Micheal Hammer’in bir araştırmasında Araplarla (özelikle Suriye ve Filistinliler) Yahudiler arasında bir genetik bağlılık olduğu tespit edilmiştir ama Kürtler denenmemiştir, böylece tam bir araştırma değildir.

Birçok Kürt’ün Yahudi Cohan Modal Haplotype’i vardır. Yahudi tarih ve kültürüyle ilgilenen herkes bilir ki, 16’ncı yüzyılın sonlarıyla 17’nci yüzyılın başlarında Irak’ta çok ünlü bir Yahudi kadını yaşamıştır, adı Asenath Barazani’dir. Babası haham olan Asenath, Yahudi din ilimlerini tahsil etmiş ve büyük bir Yahudi bilgini olmuştur. Barzanî ile Barazani arasındaki fark, bir (a) harfidir. Yahudi isimleri ülkeden ülkeye, zamandan zamana böyle değişiklikler geçirir. endisi de bir Kürt Yahudisi olan UCLA öğretim üyesi Prof. Yona Sabar, yazdığı kitapta bu iddiaları doğruladı.

Hürriyet'ten Sefa Kaplan'ın haberine göre Tarihçi Ahmet Uçar da, Osmanlı arşivlerinde, Sallum Barzani adlı bir hahamın önce Selanik'e, arkasından da Kudüs'e sürgün edildiğine dair bir belge yayımladı. Bilindiği gibi, Molla Mustafa Barzani ile oğlu Mesut Barzani, İsrail'le kurduğu iyi ilişkilerle tanınıyor ve İsrail öteden beri Irak Kürtleri'nin bağımsızlığını destekliyor.

1982 yılında Yale Üniversitesi tarafından yayımlanan ‘‘The Folk Literature of the Kurdistani Jews: An Anthology (Kürdistan Yahudilerinin Halk Edebiyatı: Antoloji) başlıklı kitap, başlangıçta sıradan bir antropolojik çalışma muamelesi gördü. Kendisi de bir Kürt Yahudisi olan ve Los Angeles'teki Californiya Üniversitesi'nde (UCLA) görev yapan Prof. Yona Sabar tarafından kaleme alınan kitap, büyük çoğunluğu Kuzey Irak'ta yaşayan Kürt Yahudileri'nin hayatına ışık tutuyordu.

Ancak, Prof. Yona Sabar'ın kitabında daha ilginç bilgiler de vardı. Bunlardan en önemlisi de Barzani ailesi ile ilgiliydi. Prof. Sabar'ın verdiği bilgiye göre, 16. ve 17. yüzyılda bölgede yaşayan ailelerin en ünlülerinden biri Barzani ailesiydi ve bu aileye mensup hahamların kurduğu Yahudi eğitim kurumları büyük bir itibara sahipti. Öyle ki, başta Mısır olmak üzere Ortadoğu'nun muhtelif ülkelerinden buraya öğrenci akını oluyordu. Hatta, Haham Nathanel Barzani, bölgede nadiren görülen zenginlikte bir kütüphaneye de sahipti ve kitapların büyük çoğunluğu da elyazmasıydı. Bu kitaplar, yine haham olan oğlu Samuel Barzani'ye miras kalacaktı. İşin daha da çarpıcı yanı, Amerikan reformcu Yahudileri tarafından tam bir yüzyıl sonra kabul edilecek olan ilk kadın haham da Samuel Barzani'nin kızıydı ve ismi de Asenath Barzani'ydi.

İnternet aracılığıyla konuya ilişkin görüşlerine başvurulan Prof. Yona Sabar, Yahudi Barzani ailesinin kurucusunun 16. yüzyılda yaşayan Haham Samuel Barzani olduğunu belirterek, ailenin sonraki yüzyıllarda Musul, Kerkük ve Erbil yöresinde etkili olduğunu söyledi. Ancak, Barzani ismini taşıyan herkesi Kürt Yahudisi olarak görmenin doğru olmadığını savunan Prof. Yona Sabar, Barzan doğumluların bu isimle çağrıldığını söyledi.

Ancak, tarihçi Ahmet Uçar, Osmanlı arşivlerinde bölgede bir tek Barzani ailesi bulunduğuna dair kayıtların yer aldığını hatırlatarak, günümüz Barzanileri'nin atalarının Yahudi olduğundan şüphe duyulamayacağını ifade etti. Ahmet Uçar, Prof. Sabar'ın, Barzaniler'in ne zaman müslüman olduklarına ilişkin detaylara girmediğini de savundu.

İdris Bitlis-i’nin (1452-1520) Selim Şahnamesini, İngilizceye çeviren araştırmacı Mehrdad R. Izady’nin belirttiğine göre Bitlisi, o dönem Kuzey Irak’ta Barzani aşiretinin var olduğunu bildirmektedir. (Mehrdad R. Izady, Sharaf Khan Bidlisi, The Sharafnama, The history of the Kurdish nation 1597, Mazda Publishers, 2005) Kuzey Irak'ta Yahudi kökenli tek bir Barzani Ailesi’nin olup olmadığına dair ipuçlarını Bitlisi’nin Şahnamesi çözecektir. Kitabın orjinalinin telif hakları ABD’li Mazda Publishers şirketi tarafından saklanmaktadır. Bu yüzden içindeki bilgilerde sınırlıdır.

Musul şehrinde yaşamış olan Haham Ben Nethanel Barzani Halevi Musula yerleşmiş ve bu bölgedeki Talmud eserlerini ve İbrani diline ait eserleri geniş bir kütüphanede toplamıştır. Bu eserler ve yazma kitaplar, yine haham olan oğlu Samuel Barzani’ye miras bırakmıştır. 1560 - 1630 yılları arasında yaşayan oğul, Kürdistanlı Kabalist Haham Samuel Barzani Ben Nathanel döneminin ünlü Kabalistlerindendir. Bu aile Barzani ismini ise yaşadığı bölgenin adından almıştır. Barzani ailesi Barazan bölgesinde ve Musulda Yeşiva okulunu kurdu. Barazani ailesinin diğer Kabalist hahamları Musul’da ve diğer Kürt şehirlerinde yaşamışlardı. Kürdistan bölgesinin en seçkin ve hahamlar yetiştiren ailelerindendi. Samuel Barzani Kabalistti, ve Kabala ya dair pek çok kitap yazmıştı. Bu kitapların bilinenleri ise ise Avnei Zikkaron, Sefer Ha-Iyyun, Sefer Derashot, ve Sefer Haruzot isimli eserleriydi. (Encyclopedia Judaica, Barzani Families, Vol.3. Keter: Jerusalem 1972, p. 138 )

Barzanilerin Yahudi olduğuna dair bilgileri Tarihçi Ahmet Uçar, Osmanlı arşivindeki Osmanlı belgelerine dayanarak Sallum Barzani isimli bir hahamın Musul'dan Selanik'e oradan da hahambaşının ricası ile Kudüs'e sürgün edildiğini söylemektedir. (Tarih ve Düşünce Dergisi, “Hahamların Torunları Barzaniler” Aralık 2002, s. 16-24)  Hürriyet Gazetesi'nde aynı haberdeki demecinde de dahil olmak üzere Kuzey Irak'ta Yahudi kökenli tek bir Barzani ailesi olduğuna dair Osmanlı arşivlerinde kanıtlar olduğunu ve günümüz Barzani ailesinin atalarının Yahudi olduğundan şüphe edilemeyeceğini ifade etmektedir. (18 Şubat 2003 / Hürriyet /Barzani Ailesi’nin Yahudi olduğu ortaya çıktı.)

Dikkat: Yayınlanan bu yazının/haberin tüm hakları habername.com Grubuna aittir. Kaynak gösterilse dahi yazının/haberin tamamı özel izin alınmadan kullanılamaz. Ancak alıntılanan haberin bir bölümü, alıntılanan habere aktif link verilerek kullanılabilir.
Bu yazı toplam 4162 defa okunmuştur
YAZARIN SON YAZILARI
Üye İşlemleri