Ferhat ile Şirin Evlendiler mi?

Anlatalım!

Ferhat kazma işini ilerletmiştir ve su kuyuları açmaktadır (O yıllarda petrol keşfedilmediği için haliyle değeri de yok tabi). Şirin mi, o da ev hanımı olmuştur. Zamanla Ferhat işleri büyütür ve zenginleşir. Bildiğiniz üzere fazla paraya kavuşunca çoğu erkek genelde rahat durmaz. Ferhat, Şirin'i boşamak istemez ama Şirin'in üzerine genç bir kuma getirmeye kalkar. Şirin öncelikle Ferhat'ın bu isteğine karşı çıkar ama bakar ki Ferhat Şirin'i gerekirse boşayacak, kabul etmek zorunda kalır.

Ferhat, artık yaşlanmaya başlamış Şirin'le değil de üzerine getirdiği kuma ile daha çok ilgilenmektedir. Ancak genç kuma garanti ister ve Ferhat'ı ikna ederek, su kuyularının işletme ruhsatlarının yarısını üzerine yaptırır. Şirin bundan pek hoşlanmaz ve o da Ferhat'ı 'beni seviyorsan bana da su kuyusu ver' der. Ferhat ise Şirin'e sadece bir su kuyusu verir. Şirin daha fazlasını ister.  Şirin de kendisine en az kumasının sahibi olduğu kadar kuyu istemektedir. Lakin Ferhat razı olmaz 'bu kadar işte, sen bilirsin, beğenmiyorsan seni boşarım' der. Şirin 'madem beni kumam kadar sevmiyorsun, “boşa ve bu iş de bitsin o halde” der.

Ferhat Şirin'i boşar ama Şirin'in mehri vardır ve Ferhat evleneceği vakit aşık olduğundan ve bir gün boşanabileceği de asla düşünmediğinden çok yüksek bir mehiri kabul etmiştir. Şirin, mehri karşılığında Ferhat'ın bütün su kuyularını alır ama acıyıp Ferhat'a bir su kuyusu bırakır. Ferhat, Şirin'i boşadığında artık eski zenginliğinden ortada eser yoktur. Şirin'e kuma gelen kadın Ferhat fakirleşince Ferhat'ı terk eder.

Sonuçta Ferhat hem Şirin'i hem de Şirin'in üzerine aldığı genç eşini (kuma) kaybetmiştir.

-Bitti - ☺

Ayhan K.

Ferhat ile Şirin Hikayesi Hikayesine şerh!...

Üstadım Ayhan Beyin, Ferhat Efendi ile Şirin Hanımın muhtemel evlilikleri ve sonrasına dair verimli ve güzel yazısını okuduğumda, aslı dillere destan olan bu aşk hikayesinin pek kısa yazılmış olmasına gönlüm razı olmadı. Ve hemen o tez canlılığımla hem yazıyı beğendim hem de “Ayrıntısını da ben yazmayı düşünüyorum. Ayhan bey özet geçmişsiniz” şeklinde yorum yaptım yazının paylaşıldığı grupta.

Tabi (ve beklediğim gibi) Ayhan Bey ‘oltaya takıldı’ ve yorumuma ‘çok memnun olurum, zevkle okurum’ şeklinde cevap verdi. Zaten benimde beklentim ve ümidim bu minvalde bir cevap almaktı. Gerçi hiç kimse bu yönde yahut aksi yönde yorum yapmasa bile yinede yazacaktım ama o başka bir mevzuu tabi!..

Efendim; bu Ferhat ile Şirin hikayesini şöyle hülasa edelim derim. Yazılarımı okumaya çalışanlar az çok bilir, eski yani bizim anne ve babamız döneminde neşriyatta ve matbuatta yani basın ve yayında ve dahi günlük konuşmada geçen kelimeleri yer yer kullanırım. Bundan kastım her bir nesil arasında dil ve anlatımda adeta tercüme gerektirecek bir dil değişiminin pek de hayra alamet olmadığına inanmaklığımdandır. Konuyu abarttığımı düşünenler var ise 1960 yahut 1970’li yıllarda yayımlanan bir roman, hikaye, dergi yahut herhangi bir eseri alıp okumayı denesinler ve kendi çocuklarına okutsunlar. O vakit ne demek istediğim daha net anlaşılacaktır.

Her neyse konuyu ayrıntılı yani tafsilatlı yazacağım diye yazının daha başlangıcında neden bu kadar detaya girdiğimi sormanızdan önce asıl mevzuya gelelim.

Öncelikle bilinen kaynaklarda Ferhat ile Şirin Hikayesinin aslı şu şekilde özetlenmektedir.

“Hüsrev - ü Şirin, ya da Ferhat ile Şirin adlarıyla İran'lı ve Türk divan şairlerince mesnevi biçiminde yazılmış olan bu halk öyküsü, Orta Asya, Azerbaycan, İran, Türkiye ve Balkanlar'da, ülkelere ve yörelere göre bazı değişikliklere uğramış olarak yüzyıllardır anlatılmaktadır.

 Efsaneye göre Ferhat meşhur bir nakkaştır. Amasya Sultanı Mehmene Banu, kız kardeşi  Şirin için yaptırdığı  köşkün süsleme işini  Ferhat’a verir.  Ferhat köşkte çalışırken Şirini görür ve birbirlerine sevdalanırlar. Ferhat, nakkaşlık yapan, Şirin’e sevdalı yiğit bir delikanlıdır. Saraylar süsler, fırçasından dökülen zarafetin Şirin’e olan duygularının ifadesi olduğu söylenir.

Amasya Sultanı Mehmene Banu’ya, kız kardeşi Şirin için, dünürcü gönderir Ferhat. Sultan; Şirin’i vermek istemediği için olmayacak bir iş ister delikanlıdan. “Şehir'e suyu getir, Şirin'i vereyim” der, demesine de su, Şahinkayası denen uzak mı uzak bir yerdedir.

Ferhat'ın gönlündeki Şirin aşkı bu zorluğu dinler mi? Alır külüngü eline, vurur kayaların böğrüne böğrüne. Kayalar yarılır, yol verir suya. Zaman geçtikçe açılan kayalardan gelen suyun sesi işitilir sanki şehirde.

Mehmene Banu, bakar ki kız kardeşi elden gidecek, sinsice planlar kurarak bir cadı buldurur, yollar Ferhat’a. Su kanallarını takip edip, külüngün sesini dinleyerek Ferhat’a ulaşır. Ferhat’ın dağları delen külüngünün sesi cadıyı korkutur korkutmasına da, acı acı güler sonra da. “Ne vurursan kayalara böyle hırsla, Şirin'in öldü. Bak sana helvasını getirdim” der. Ferhat bu sözlerle beyninden vurulmuşa döner. “Şirin yoksa dünyada yaşamak bana haramdır” der. Elindeki külüngü fırlatır havaya, külüng gelir başının üzerine bütün ağırlığıyla oturur. Ferhat'ın başı döner, dünyası yıkılmıştır zaten “ŞİRİN!” seslenişleri yankılanır kayalarda.

Ferhat'ın öldüğünü duyan Şirin, koşar kayalıklara bakar ki Ferhat cansız yatıyor. Atar kendini kayalıklardan aşağıya. Cansız vücudu uzanır Ferhat'ın yanına.

Su gelmiştir, akar bütün coşkusuyla, ama iki seven genç yoktur artık bu dünyada. İkisini de gömerler yan yana. Her mevsim iki mezarda da birer gül bitermiş, sevenlerin anısına, ama iki mezar arasında bir de kara çalı çıkarmış. iki sevgiliyi, iki gülü ayırmak için”.

Kayıtlarda anlatıldığı şekilde bu hadiseyi kısaca öğrendikten sonra gelelim Ayhan Beyin olaya farklı bir boyut katan yorumuna. Ayhan Bey her iki aşıkın muratlarına nail olmaları durumunda muhtemel aile hayatını resmetmekte ve güzel bir yorum katmaktadır olaya. Ben de haddim olmayarak çeşni kabilinden hazır konu açılmışken daha farklı bir tarafını anlatayım, Ayhan Bey dahil kimsenin bilmediği yönünü (!) dedim ve kendimi re’sen bu konuda yazmaya hasrettim efendim.

Öncelikle kız isteme faslını yazmalıyım. Ancak delikanlı Ferhat ile nazlı Şirin’in konuşup görüşmeleri; çeşme başlarında yahut yan yana tarlalarda ya da bahçelerde aile ekonomisine katkı sunma gayreti değil de doğal ve içten gelen bir üretim ameliyesi olarak, çalışmaları esnasında gerek gizli açık ah çekmeler, gerek kaş kaldırıp göz süzmeler ve manidar bakışlardan sonra, daha da yakınlaştığı  ve adeta birbirlerine yakıştırıldıkları günlerin sonunda, her iki tarafın ailesi de komşu ve ahbaplıklarını ilerletirler.

İşte tamda bu günlerde Ferhat’ın başlattığı sözlü ve mani türündeki şiirleri önceleri başı önünde dinleyen Şirin, süreç içerisinde birer ikişer cümle ve nihayetinde henüz edebiyatımızda kayda girmemiş, sevdalı beyitlerle karşılık vermektedir yavuklusuna.

Neyse efendim ayrıntıya boğmayalım olayı! Şirin’in annesi ne olacak bu kızın hali, akranları baş göz olalı yıla yaklaştı. Konu komşu torun sevmeye başladı biz hale avareyiz babında, düşündüklerini dışa vursa bir türlü vurmasa bir türlü hallerdeyden, Ferhat’ın annesi oradan geçiyormuş da az biraz soluklanıp, ayran içme bahanesiyle müstakbel dünürlerinin evlerine, şöyle bir geçerken uğrar. Tabi hadisenin aslı başkadır. Bir an önce biricik evladı Ferhat’ı baş göz edip, yakın akrabasına bölgenin en güzel kızını alarak birazda hava atmak düşüncesindedir. Bu ziyarette bir nabız yoklama gibi düşünülürse olumlu bir izlenim edinilmiştir belli ki.

Usüli iş ve işlemler tamamlandıktan sonra söz, nişan vs gelenek ve göreneklerin gereği yerine getirilir. Hatta bu bağlamda kızına ödenmesi gereken başlık parasını elinin tersiyle iten Şirin’in babasının o günlerde Ortadoğu coğrafyasında başlık parasını reddeden ilk kız babası olarak tarihe geçtiği de sözlü kaynaklarda (en azından benim sözelimde) geçmektedir.

Nihayet gelin alma günü gelir. Evet çok ayrıntıya girmeyeceğim ama, Şirin’ın kırmızı gelinlikle tam babasının evinden dışarıya adımını atmaya yöneldiğinde, gelinin damat evine götürülmesi için sadece bir arap atıyla gelindiğini görmesiyle:

“Aynalı körük gelmezse ben gelin gitmem,

Ud kemani çalmazsa aynalı körüğe de binmem” şeklinde türlü söylediği ve arkadaşlarının da kendisine koro halinde destek vermeleri üzerine, Ferhat ve ailesinin kısa bir süre şaşkınlık yaşadıktan sonra derhal Amasya’nın meşhur fayton durağına ulak gönderip aynalı körüklü fayton ile musiki cemiyetinden de ud-kemani ekibini davet edip nice özürler diledikten sonra gelinin evinden çıktığı söylenmektedir.

Önemine binaen tarafların mutlu mesut anlarını yazının konusuna girmemesi hasebiyle izninizle geçiyorum.

Gelelim dostumuz Ayhan Bey üstadımızın yazısına konu olan kuma ve akabinde gerçekleşen boşanma hadisesine.

Eski hukukumuzda, bir öncekinin yazılı-sözlü muvafakatı ile erkeklerin nadiren de olsa ikinci bir hanımla evlendiği vakidir. Sözlü izin nasıl verilir bu konuda doktrinde farklı görüşler olmakla birlikte yazılı muvafakatın noter yani  “katib-i adl” huzurunda asgari iki erkek şahit ile birisi unutursa diğeri hatırlatsın diye mahallesinde adaleti ve doğru sözlülüğüyle maruf hayır hasenat sahibi olan  bir erkek ile iki hanımın şehadetiyle olduğu anlaşılmaktadır.

İşte efendim, tafsilat ve detayı şahısların özel halleri ve kişiliklerini ilgilendirmesi sebebiyle Ferhat Efendi ile Şirin Hanım’ın mutlu mesut geçen izdivacına her nasılsa başka bir bir sebeple başka bir hanım da dahil olmuştur.

Bazıları bu olayın aslının Şirin’in gelin olarak babasının evinden çıkarken son anda “Aynalı körüklü fayton ile ud-kemani çalan musiki ekibi istemesinden kaynaklandığını”, bazıları Ferhat’ın annesinin kaynanalık damarının tavan yaptığı bir esnada, oğlunu gelininden kıskanmasının yattığını diğer bazıları ise aslında Ferhat’ın şipsevdi olduğuna dair görüşleri sözlü edebi ortamlarda tekrarlanmakta ise de hangisinin sahih hangisinin gayri sahih olduğu tarafımızca henüz teyid edilememiştir. Konunun Ayhan Bey ile yapacağımız özel istişare ve istikşafi görüşmeler sonucunda netleşeceğini ümit etmekteyim.

İşte yukarıda anlatılan usul ve esaslar dahilinde Şirin Hanım, Ferhat’a her nasılsa (muhtemelen bir gaflet anında) başka bir bayanla evlenmesine yeşil ışık yakmıştır. Lakin Şirin kendisi birinci hanım ünvanı sabit kalmak şartıyla, Ferhat’a ikinci bir kadınla evlenmeye izin vermiştir. Ferhat’ın ikinci eş olarak kendisiyle evlendiği bu kadının ismini Şirin’in o pak ve temiz duygularına halel gelmemesi adına burada yazmıyorum.

Ferhat’ın bu ismi lazım olmayan bir kadınla evliliği, eşyanın tabiatı gereği ve haliyle Şirin’le olan muhabbetini zedelemiştir. Bu husus kah Şirin’e alınan ayakkabı, entari, yemeni ve poşi gibi giyim eşyalarının “yeni eşe” alınanlara göre defolu yahut yeni sezon ürünü olmaması, yahut çakma ya da imitasyon (Çin malı vs.) olduğu şeklindeki konu komşunun şom ağızlı kadınlarının lakırdıları, kah başlangıçtan beri tek başına bindiği emsalsiz arap atına artık diğer kumasıyla gün aşırı yani münavebeli binmeleri yönünde Ferhat Efendi’nin direktifleri sebebiyle ziyadesiyle artmıştır.

İşte bu vb. sebeplerle Şirin erken davranmış ve Amasya Başkadılığı’na müracaatla, zevci Ferhat Efendi’yi “talakı selase” ile boşama hususunda izin talep etmiştir. Kadı Efendi; tarafları ve şahitlerini dinleyip, kendisi de halk arasına tebdili kıyafet ile girerek, çarşı pazarda, kıraathane ve han-hamam gibi ahalinin müşterek bulunduğu mahallerde konuya dair gizli tahkikatını ikmal ettikten sonra, Ferhat’ı aile saadetinin zedelenmesinde kusurlu bularak Şirin Hanım’a istediği yetkiyi tanımıştır.

Şirin Hanım, Fethat’a olan aşkına halel gelmemesi adına önce onu yanına çağırmış her iki tarafın ortak menfaati için bu şekilde davranmak durumunda kaldığını, Onu boşasa bile asla ve katiyyen başkasıyla evlenmeyi düşünmediğini ve gönlünün tek sultanının yine de Ferhat olduğunu hüzünlü ama kararlı bir dille anlatmıştır. Ferhat ise başına gelenlerden dolayı adeta dili lâl olmuş vaziyette ve tek kelime söyleyememiş, göz yaşlarını gönlüne -az bir kısmını da yüzüne- akıtmıştır!

Efendim olayı fazla ayrıntıya boğduk sanırım. Hadisenin diğer kısmı yani Ferhat’ın işletmekte olduğu kuyuların, bir kısmının Şirin tarafından tazminat, bazılarının da yoksulluk nafakası olarak kendi uhdesine alması şeklinde cereyan etmiş olup,  hukuki niteleme Ayhan Beyin yazısında yer almadığı için izah etmek gereği hasıl olmuştur.

Hatta Şirin Hanım’ın bir müddet sonra kuyuların işletilmesini, eski günlerin hatırına, yazılı kira mukavelesiyle Ferhat Efendiye devrettiği, kira paralarının ödenmemesi üzerine, alacağın tahsili için icra dosyası açıldığını da bilinmektedir. Nitekim başlatılan icra takibinde alacaklının talebiyle borçlu tarafından öncelikle kuyu suyunun satış ve dağıtımının men’i yönünde, icra memurluğunca karar ittihaz olunduğu da anlaşılmaktadır.

Nitekim icrai işlemin memurlukça hatalı olarak alındığından bahisle, konunun şikayet yoluyla borçlu Ferhat vekili Av. Sabit Eymen tarafından Amasya Başkadılığı İcra Hakimliği Dairesince incelenmesi de talep edilmişti. Yazılı kaynaklarda, muhakeme sonunda şikayete konu kararın kaldırıldığı da sabittir. Yazı ekine ilgili kararı eklemek isterdik lakin, Uyap sisteminden en eski tarih olarak yüz yıl öncesini kapsaması ve davaya konu hadisenin daha önceki asırlarda gerçekleşmesi sebebiyle, ilgili hükmü eklemek ihtimalimiz bulunmamaktadır.

Son söz o günlerde de vatandaşların kadılık ve icra teşkilatı çalışanlarından bizar olduğu hatta, Fuzuli’ye atfedilen “Selam verdim rüşvet değildir diye almadılar” şeklindeki mısranın, icra dairesindeki talepleri muhtelif bahanelerle geciktirilen alacaklı Şirin Hanım’ın avukatı tarafından gayri ihtiyari olarak serdedildiği söylenmektedir…

Tarafların boşanma ve icra dosyaları hakkında ayrıntılı bilgi isteyenlerin tarafımıza özelden müracaatları halinde konunun vuzuha kavuşturulması adına elimizden geleni yapacağımızın bilinmesini rica ederim. 

Kalın sağlıcakla…

Önceki ve Sonraki Yazılar

YAZIYA YORUM KAT

UYARI: Küfür, hakaret, rencide edici cümleler veya imalar, inançlara saldırı içeren, imla kuralları ile yazılmamış,
Türkçe karakter kullanılmayan ve büyük harflerle yazılmış yorumlar onaylanmamaktadır.